Minister Vandenbroucke bezoekt innovatieve verslavingszorg in de Kempen : 'Innovatief zorgmodel, hulp dicht bij huis'
Vandaag bracht federaal minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Frank Vandenbroucke een werkbezoek aan Ziekenhuis Geel.
Hij kwam kennis maken met het Transmuraal Zorgpad Verslaving van het Ziekenhuisnetwerk Kempen (ZNK) en met Ambutox, een uniek ambulant ontwenningsprogramma dat verslavingszorg dichter bij de patiënt brengt via de eigen huisarts.
Met dit bezoek krijgt het Kempense model van geïntegreerde verslavingszorg nationale aandacht. Ambutox toont hoe innovatieve samenwerking tussen zelfhulporganisaties, eerstelijn, ziekenhuiszorg, geestelijke gezondheidszorg en welzijnszorg leidt tot toegankelijke, laagdrempelige en effectieve zorg.
Enkele jaren geleden begon ZNK (Ziekenhuis Geel, AZ Turnhout, AZ Herentals en Heilig Hartziekenhuis Mol) voor het eerst ervaringskennis te integreren in het zorgpad voor mensen met een verslaving. Vrijwilligers met eigen herstelervaring bezoeken daarbij patiënten aan hun bed, motiveren hen en begeleiden hen richting passende vervolgzorg.
Het Transmuraal Zorgpad Verslaving heeft een duidelijk doel: kwaliteitsvolle zorg bieden zonder wachtlijsten te creëren en zo heropnames in het ziekenhuis te voorkomen. Samen met Verslavingskoepel vzw, een organisatie van ervaringsdragers en 33 zorgorganisaties, werd dit zorgpad de afgelopen jaren verder uitgebouwd. Het meest recente resultaat van deze samenwerking is Ambutox, een uniek ambulant ontwenningsprogramma dat verslavingszorg dichter bij de patiënt brengt via de eigen huisarts.
Een innovatief zorgmodel: hulp dicht bij huis, samen met de huisarts
Ambutox vertrekt vanuit een duidelijke visie: verslavingszorg hoort, waar mogelijk, thuis in de eerste lijn. In plaats van automatisch door te verwijzen naar een residentiële opname, wordt een ambulant traject opgestart via de eigen huisarts. De opstart gebeurt zowel na een doorverwijzing van een van de 4 spoedgevallendiensten van ZNK of rechtstreeks vanuit de huisarts.
De huisarts staat er daarbij niet alleen voor. Hij wordt ondersteund door een casemanager, een ervaringsdrager en een referentie(huis)arts verslaving. Daarnaast krijgt de huisarts toegang tot een helder aanmeldings- en informatiesysteem en tot advies over medicatie en verdere zorg.
Deze aanpak combineert professionele expertise met ervaringskennis. Het model sluit bovendien aan bij de principes van matched care: niet zwaarder behandelen dan nodig, maar wél tijdig en deskundig ondersteunen.
“We willen dat huisartsen zich sterk genoeg voelen om mensen met een verslaving zelf verder te begeleiden. Met Ambutox staan ze er niet alleen voor. Het model werkt, dat zien we elke dag”, vertelt dr. Régine Mondelaers, referentie(huis)arts verslaving.
In 11 maanden tijd meldden zich 150 patiënten aan voor dit ambulant zorgpad. Meer dan 60% kon effectief ambulant opgestart worden. Daarmee bewijst het project dat ambulante detoxificatie niet alleen haalbaar is, maar ook een belangrijke onvervulde zorgnood opvangt.
Volgens Anne Meeus, ondervoorzitter van Verslavingskoepel vzw, toont Ambutox hoe krachtig de combinatie van professionele zorg en ervaringskennis kan zijn: “Geïntegreerde verslavingszorg zetten we om in de praktijk. Elke schakel: huisartsenpraktijk, ziekenhuis, welzijnswerk (CAW), geestelijke gezondheidszorg, zelfhulporganisatie en ervaringsdrager, elk groeit in zijn rol, zodat we op elkaar kunnen rekenen in plaats van naast elkaar te werken. Die samenwerking zorgt ervoor dat de doelgroep niet tussen de mazen van het net valt en zo snel mogelijk de beschikbare en persoonsgerichte zorg op maat aangeboden krijgt.”
De kracht van ervaringsdragers: een brug naar herstel
Een onderscheidend element binnen Ambutox en het bredere Transmuraal Zorgpad Verslaving is de structurele inzet van ervaringsdragers.
Ervaringsdragers zijn mensen met een voorgeschiedenis van verslaving die zich inzetten als vrijwilliger. Zij begeleiden patiënten tijdens en na de detox, zowel in het ziekenhuis als thuis. Zij zetten in op motivatie, hoop en herkenning en helpen patiënten de weg vinden naar zelfhulpgroepen, welzijnsorganisaties en ambulante geestelijke gezondheidszorg. Zij organiseren zelf contactgroepen, een bijzondere vorm van zelfhulpgroepen, waar mensen die nog in het begin van hun herstel zijn een veilige omgeving vinden.
Voor de sociale diensten binnen de ziekenhuizen van het Ziekenhuisnetwerk Kempen betekent die inzet van ervaringsdagers een duidelijke meerwaarde: “Mensen met een verslaving zijn zo’n moeilijke doelgroep. Dankzij de ervaringsdragers kunnen we hen steeds iets van hulp bieden. Het geeft een gerust gevoel: we staan er niet meer alleen voor”, klinkt het bij de sociale diensten van de ZNK-ziekenhuizen.
Jaarlijks engageren zich 60 à 70 ervaringsdragers binnen de werking. Samen realiseerden zij in 2025 meer dan 7.000 patiëntencontacten. De samenwerking strekt zich uit over 33 partnerorganisaties in de regio Kempen. Ook buiten de grenzen van die regio neemt de interesse toe. Momenteel is de werking met ervaringsdragers al succesvol uitgerold vanuit AZ Noorderhart en AZ Vesalius.
Getuigenis van Lea: “Ik werd behandeld als mens, niet als probleem”
Lea stapte in 2018 in een detoxprogramma in Geel. Wat begon als een medische opname groeide uit tot een kantelpunt.
“Tijdens mijn opname kreeg ik medische zorg, maar vooral ook menselijke aandacht. Ik werd behandeld als een mens, niet als een probleem. Een ontmoeting met twee ervaringsdragers zette iets in beweging. Hun verhalen gaven mij hoop en herkenning.
Na mijn ontslag zette ik de stap naar zelfhulp. Vandaag leef ik nuchter, bewust en met voldoening. Ondertussen ben ik zelf ervaringsdrager en ondersteun ik anderen.”
Een uniek Kempens model, mogelijk dankzij lokale partners
Vandaag is Ambutox uniek in België. Het is het enige project dat op deze schaal ambulante detoxificatie vanuit de huisartsenpraktijk organiseert met structurele inzet van ervaringsdragers, zelfhulp en transmuraal afgestemde zorg.
Toch is de financiering voorlopig niet federaal verankerd. Het project bestaat uitsluitend dankzij projectmatige, lokale financiering en engagement van onder meer de vier ziekenhuizen binnen ZNK, het netwerk GGZ Kempen, 23 lokale besturen en partners uit de geestelijke gezondheidszorg en welzijnszorg (CAW Kempen, CGG Kempen, De Omkadering, Ambulante teams netwerk GGZ).
Tijdens het werkbezoek vragen de initiatiefnemers daarom aan de minister om het Transmuraal Zorgpad Verslaving structureel mogelijk te maken binnen de federale financiering, de samenwerking tussen professionele zorg en ervaringskennis beleidsmatig te erkennen en het Kempens model als inspiratie te gebruiken voor een nationale uitrol.
